Η Β’ Λυκείου Λιτοχώρου πραγματοποίησε τριήμερη εκπαιδευτική εκδρομή στην Αθήνα από τις 16/12 έως τις 18/12/2022. Την εκδρομή ανέλαβε το πρακτορείο ‘’HERODOTUS TOURS‘’. Η μεταφορά των μαθητών/τριών έγινε με λεωφορείο που παρέλαβε τους μαθητές από το Λιτόχωρο και τους μετέφερε στην Αθήνα. Η εκδρομή έγινε στο πλαίσιο υλοποίησης των πολιτιστικών προγραμμάτων «Πόλεις και Λογοτεχνία» και «Μαθηματικά και Αρχαιοελληνική Τεχνολογία».
Οι μαθητές/τριες την πρώτη μέρα της εκδρομής (16-12-2022) παρακολούθησαν το εκπαιδευτικό πρόγραμμα του Ιστορικού Αρχείου του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς (Π.Ι.Ο.Π.) με τίτλο: «Πόλεις και Λογοτεχνία». Στόχοι του προγράμματος είναι οι μαθητές/τριες να καλλιεργήσουν και να αναπτύξουν την κουλτούρα του αναγνώστη μέσω της γνωριμίας με πτυχές συγκεκριμένων πόλεων, διαφορετικών εποχών, μέσα από τη σκοπιά ηρώων διαφορετικών ηλικιών, κοινωνικών και οικονομικών τάξεων, να αναπτύξουν την κριτική σκέψη και τη δημιουργικότητά τους μέσω της βαθμιαίας εξοικείωσής τους με νεοέλληνες συγγραφείς, να μετατραπούν από παθητικοί δέκτες σε ενεργητικούς όσον αφορά στην πρόσληψη της Λογοτεχνίας, να αγαπήσουν τη διαδικασία της συγγραφής, να διευρύνουν τη φαντασία τους, να απελευθερώσουν τη σκέψη τους και να ζήσουν στιγμές δημιουργικής ευχαρίστησης. Το πρόγραμμα περιλάμβανε επιλεγμένα αποσπάσματα από κείμενα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, ποιήματα και πεζά, τα οποία προβάλλονται σε παρουσίαση, συνοδευόμενα από σχετικό οπτικοακουστικό υλικό, διαβάζονται και συζητούνται. Πρόκειται για τα ακόλουθα κείμενα: Ν.Α. Ασλάνογλου, «Αθήνα», Μένης Κουμανταρέας, «Ευδοκία (Σεραφείμ και Χερουβείμ)», Μένης Κουμανταρέας, «Σε μέρος όπου φως δεν φέγγει», στο «Πλανόδιος Σαλπιγκτής», Αμάντα Μιχαλοπούλου, «Εξάρχεια», Αμαλία Τσακνιά, «Η πόλη», Μιχαήλ Μητσάκη, «Ζωγραφιά νυχτερινή», Γιώργου Ιωάννου, «Τα σαράντα κύματα», Μ. Καραγάτση, «Το 10», Αντώνη Σουρούνη, «Το μονοπάτι στη θάλασσα».
Οι υπεύθυνοι του πολιτιστικού ομίλου και του προγράμματος αρχικά μας ξενάγησαν στους υψηλής αισθητικής και πολλαπλών χρήσεων, χώρους του Πολιτιστικού Ομίλου Πειραιώς, που φιλοξενούν ποικίλες και πρωτότυπες δραστηριότητες που αφορούν στο αναγνωστήριο της βιβλιοθήκης με 60.000 ελληνικούς και ξενόγλωσσους τίτλους βιβλίων ανοιχτής πρόσβασης, που απευθύνεται στο ερευνητικό, αλλά και το ευρύ κοινό, τη λειτουργία ενός πλούσιου ιστορικού αρχείου σημαντικών οργανισμών και εταιρειών με σπάνια βιβλία και έγγραφα που αξιοποιούνται από επιστήμονες ερευνητές, αλλά και απλούς ανθρώπους που αναζητούν πληροφορίες και στοιχεία που αφορούν την ιστορία της οικογένειάς τους ή μιας επιχείρησης, ενός επαγγελματικού χώρου, που υπήρξε σε παλιότερες εποχές.
Οι μαθητές /τριες παρακολούθησαν με πραγματικό ενδιαφέρον τη διαδραστική και διαλεκτική παρουσίαση των λογοτεχνών που εμπνεύστηκαν από περιοχές της Αθήνας, αποτυπώνοντας με τη μοναδικότητα της γραφής τους την ιδιαιτερότητα της αθηναϊκής γειτονιάς και της εποχής στην οποία έζησαν. Διατυπώθηκαν ποικίλες ερωτήσεις και αναπτύχθηκε ένας εποικοδομητικός διάλογος με την υπεύθυνη του προγράμματος που επιβράβευσε τους μαθητές για την ενεργητική συμμετοχή τους, επισημαίνοντας ότι η στάση τους ήταν ιδιαίτερα ενθαρρυντική για την επιτυχία του προγράμματος καθώς ήμασταν το πρώτο σχολείο που το παρακολούθησε.
Το βράδυ της ίδιας μέρας οι μαθητές/τριες παρακολούθησαν με πολύ ενδιαφέρον τη θεατρική παράσταση: «Το ξύπνημα της Άνοιξης» του Φρανκ Βέντεκιντ σε διασκευή Άνια Ράις από την Εφηβική Σκηνή του Εθνικοί Θεάτρου που απευθύνεται σε εφήβους, καθώς οι ήρωες του έργου αποτελούν μια ομάδα μαθητών, εγκλωβισμένων σε ένα άνυδρο εκπαιδευτικό περιβάλλον και σ’ έναν καταπιεστικό περίγυρο που δεν τους καταλαβαίνει και δεν τον καταλαβαίνουν, καθώς την ίδια στιγμή πασχίζουν να ανακαλύψουν το σώμα τους, την ψυχή τους και τον κόσμο. Το έργο προκάλεσε έντονο προβληματισμό και συζητήσεις γύρω από τα ζωτικής σημασίας θέματα που έθιγε, όπως η μεγάλη σιωπή της οικογένειας γύρω από τις σχέσεις των δυο φύλων, τα στερεότυπα φύλου, η υποκρισία της κοινωνίας και η προβληματική σχέση με το διαδίκτυο. Στη σύγχρονη διασκευή της βραβευμένης Άνια Ράις, το κλασικό αριστούργημα του Φρανκ Βέντεκιντ συναντά τους έφηβους του σήμερα, το ίδιο αφυπνισμένους και το ίδιο αβοήθητους, σε μια εποχή που ο ψηφιακός κόσμος αποτελεί δυνατότητα διασύνδεσης αλλά και επιβεβαίωση της απομόνωσής τους.
Οι ερωτήσεις αντηχούσαν σε όλη τη διάρκεια της παράστασης: πώς προσεγγίζουμε τον πραγματικό Άλλον, αυτόν που βρίσκεται απέναντί μας και όχι μέσα σε μια οθόνη.
Την επόμενη μέρα πραγματοποιήθηκε ο λογοτεχνικός περίπατος «Στ’ αθηναϊκά αχνάρια του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη». Σ’ αυτόν τον λογοτεχνικό περίπατο επιχειρήσαμε μια ξενάγηση στα μέρη όπου έζησε και πέρασε ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης στην Αθήνα. Μια ξενάγηση συνδυασμένη με την ανάγνωση αποσπασμάτων από τα Αθηναϊκά και τα Χριστουγεννιάτικα διηγήματα του, όπου η ίδια η πόλη και κυρίως οι γειτονιές αποτελούν το φυσικό σκηνικό για τις ιστορίες των ταπεινών, που με απαράμιλλο τρόπο μας αφηγείται. Περάσαμε από τους δρόμους που περπάτησε ο σκιαθίτης συγγραφέας, όσο έζησε στην Αθήνα: το σπίτι του στην Αριστοφάνους στου Ψυρρή, το κελί του στην Εκκλησία των Αγίων Αναργύρων, το πρώην μπακάλικο του Καχριμάνη, τον Άγιο Ελισσαίο που έψαλλε. Περπατήσαμε στα αχνάρια του συγγραφέα του «Ξεπεσμένου δερβίση» και του «Πατέρα στο σπίτι» και ακούσαμε τη φωνή του να μεταφέρει τον στεναγμό των φτωχών και απόκληρων της Αθήνας του 1900 και όλου του κόσμου. Οι μαθητές και οι μαθήτριες διαβάζοντας τα αθηναϊκά του διηγήματα γνώρισαν έναν Παπαδιαμάντη με αγωνίες και άγχη σημερινά. Γράφοντας πριν έναν αιώνα και πλέον, μιλά για τις σχέσεις των ανθρώπων, φωτίζοντας αυτό που έχει ουσιαστικά σημασία. Και το κατορθώνει αυτό μ’ αυτή τη δύσκολη γλώσσα, που τελικά σου γίνεται οικεία, γιατί ακριβώς αναφέρεται σε πράγματα παντοτινά.
Ο περίπατος ξεκίνησε από την οδό Αριστοφάνους, στου Ψυρρή (1η στάση), όπου βρισκόταν και ένα από τα πρώτα σπίτια που κατοίκησε ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης. Έπειτα κατευθυνθήκαμε στο ταβερνομπακάλικο του Καχριμάνη (2η στάση) όπου συνήθιζε να τρώει, για να συνεχίσουμε προς την εκκλησία των Αγίων Αναργύρων όπου βρίσκεται το καμαράκι όπου φιλοξενούνταν αρκετά χρόνια ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης (3η στάση). Η 4η στάση έγινε στην περιοχή του Θησείου, κοντά στις γραμμές του τρένου, το φυσικό σκηνικό του διηγήματος «Ο ξεπεσμένος δερβίσης» και η 5η στάση στον Άγιο Ελισσαίο, στην οδό Άρεως στο Μοναστηράκι, το μικρό εκκλησάκι στο οποίο έψαλλε ο Παπαδιαμάντης ως δεξιός ψάλτης, με αριστερό ψάλτη τον εξάδελφό του, επίσης διηγηματογράφο, Αλέξανδρο Μωραϊτίδη. Ακολουθήσαμε μια διαδρομή στα στενά της Πλάκας ανακαλύπτοντας μια διαφορετική παλιά Αθήνα.Ο Παπαδιαμάντης κινούνταν στη Γαργαρέτα, στου Ψυρρή, στα Πατήσια. Σε κάθε σταθμό αυτής της λογοτεχνικής διαδρομής οι μαθητές και οι μαθήτριες του προγράμματος παρουσίαζαν στοιχεία από τη ζωή του Παπαδιαμάντη, ιστορίες και αποσπάσματα από τα αθηναϊκά του διηγήματα μέσα από τα οποία αναδείχθηκαν τα προσωπικά του βιώματα και οι εμπειρίες από τη ζωή του στην Αθήνα όπου έζησε τα περισσότερα χρόνια. Η προσωπική τους εμπλοκή με την συλλογή πληροφοριών από πολλές πηγές και τα διηγήματά του σχετικά με τα σπίτια όπου έζησε, τις καθημερινές του συνήθειες, τις ανθρώπινες επαφές του, τις ευαισθησίες, τις αξίες και τις αρχές του, αλλά κυρίως η βιωματική προσέγγιση της ζωής και του έργου του, τους βοήθησε να γνωρίσουν τον άνθρωπο Παπαδιαμάντη και να κατανοήσουν τον λογοτέχνη που παρότι οι εποχές άλλαξαν, είναι πάντα επίκαιρος.
Οι μαθητές/τριες συνειδητοποίησαν τον ρεαλισμό με τον οποίο περιέγραψε την πόλη όπου έζησε – κυρίως την περιοχή του Ψυρρή, τις ταπεινές και φτωχικές γειτονιές της Πλάκας, «ξένος στα ξένα», ανάμεσα στα προβλήματα και τον καθημερινό μόχθο των ανθρώπων που πάλευαν για επιβίωση, γιατί αυτός ο κόσμος του ταίριαζε – μια πόλη «πολυάνθρωπη και αντιφατική, μια πόλη των κοινωνικών αποκλεισμών, της φτώχειας, αλλά και της κυριαρχίας του χρήματος», σκιαγραφώντας τις συνθήκες ζωής, τη φτωχολογιά, τους εσωτερικούς μετανάστες , τους διάφορους ανθρώπινους τύπους. Και όλα αυτά όχι ως εξωτερικός παρατηρητής αλλά ως δικός της άνθρωπος και αυτό γιατί παρότι ζούσε τον παλμό της ζωής, καθώς δημοσιογραφούσε στην εφημερίδα «Ακρόπολη», έβρισκε τον εαυτό του κοντά στον κόσμο των απόκληρων της πόλης.
Η πιο συγκινητική εμπειρία ήταν η δραματοποίηση αποσπασμάτων από τα διηγήματα του: «Πατέρα στο σπίτι» όπου θίγεται το θέμα της θέσης της γυναίκας και τα προβλήματα του αλκοολισμού και της ανεργίας στους άντρες που έχει τραγικό αντίκτυπο στις αθώες παιδικές ψυχές, «Ο ξεπεσμένος δερβίσης» στο Θησείο με σκηνικό τις γραμμές του τραίνου και το σταθμό του Ηλεκτρικού που αποτελεί έναν ύμνο στην αποδοχή της ετερότητας και του αλληλοσεβασμού, όπου ο ξένος ξεπεσμένος δερβίσης γίνεται ένας από μας, «Τα Χριστούγεννα του τεμπέλη» όπου ο ανθρώπινος μόχθος, ο κίνδυνος, η βοή των λαϊκών καφενείων, η αρρώστια, η ξενιτιά, οι αδυναμίες και τα πάθη των ανθρώπων, η τεμπελιά μιλούν με τον δικό του τρόπο για τα Χριστούγεννα, καθώς δεν τους εγκαταλείπουν ούτε σ΄ αυτή τη μεγάλη γιορτή, αλλά τους καταδικάζουν να μείνουν μόνοι.
Όμως τα Χριστούγεννα συνδέονται και με μια πραγματική ιστορία όταν ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης πήγε να παραδώσει ένα χριστουγεννιάτικο διήγημα στην εφημερίδα «Ακρόπολις». Τη σκηνή αυτή οι μαθητές την αναπαριστούν σ’ ένα από τους πεζόδρομους της Αθήνας και μέσα απ’ αυτή οι συμμαθητές τους έχουν την ευκαιρία να δουν με παραστατικό τρόπο το ήθος, τη σεμνότητα και την απλότητα του μεγάλου συγγραφέα.
Το απόγευμα της ίδιας μέρας επισκεφθήκαμε το Μουσείο Ηρακλειδών, μια ιδιωτική πρωτοβουλία που λειτουργεί ως Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία,το οποίο ιδρύθηκε από το ζεύγος Παύλου και Μπελίντας Φυρού, το 2004, κυρίως για να παρουσιαστούν στο Ελληνικό κοινό οι συλλογές των ιδρυτών του. Μέχρι το 2012, από τις αίθουσες του μουσείου πέρασαν έργα καλλιτεχνών όπως οι M.C. Escher, Vasarely, Lautrec, Degas, Xenakis, Luther, Munch κ.ά.
Ήδη, από τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας του, το Μουσείο Ηρακλειδών αγκάλιασε τις επιστήμες και δη τα μαθηματικά και δημιούργησε με τη συνεργασία λαμπρών συνεργατών-μαθηματικών, το εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Τέχνη και Μαθηματικά».
Η συνύπαρξη αυτή ανάμεσα στο Μουσείο και τις Επιστήμες ήταν ο καταλύτης στη μετεξέλιξή του, από το 2014 και μετά, σε πολιτιστικό κέντρο που ανακαλύπτει, προβάλλει, αναδεικνύει πολλαπλές και πολύπλοκες σχέσεις αλληλεπίδρασης ανάμεσα στις επιστήμες και την τέχνη, προωθώντας και τις δύο φαινομενικά μη σχετιζόμενες εκφάνσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας. Στην προσπάθειά του αυτή, ήταν αδύνατο να μη συναντηθεί με την τεχνολογία, αφού η τελευταία περπατά χέρι–χέρι με τις επιστήμες χωρίς να χάνει τη σχέση αίματος με την γλωσσικά ομόρριζή της τέχνη.
Το Μουσείο Ηρακλειδών παρουσιάζει στο κοινό του το μεγαλύτερο μέρος της συλλογής αρχαιοελληνικής και βυζαντινής τεχνολογίας που από κοινού με την Εταιρεία Διερεύνησης Αρχαιοελληνικής και Βυζαντινής Τεχνολογίας (ΕΔΑΒυΤ), έχει δημιουργήσει.
Οι μαθητές/τριες ξεναγήθηκαν από αρχαιολόγο που συνεργάζεται με το μουσείο στη μόνιμη έκθεση ΕΥΡΗΚΑ: Επιστήμη, Τέχνη & Τεχνολογία των Αρχαίων Ελλήνων, η οποία περιλαμβάνει εμβληματικά επιτεύγματα της αρχαιοελληνικής τεχνολογίας και τεχνικής ακολουθώντας τη φιλοσοφία που πατάει στο τρίπτυχο Επιστήμη, Τέχνη και Μαθηματικά. Ενδεικτικά, στον πρώτο όροφο κανείς μπορεί να μάθει για τη δεινότητα των Μυκηναίωνμηχανικών στα υδραυλικά έργα, όπως η αποξήρανσητης Κωπαΐδας,η εκτροπή χειμάρρου στην Τίρυνθα, το οδικό δίκτυο και οι γέφυρες των Μυκηνών που είναι ακόμα σε χρήση, 3.500 χρόνια μετά την κατασκευή τους, να δει τις εγκαταστάσεις υγιεινήςστο Ακρωτήρι της Θήρας και τη χρήση του ξύλου στην οικοδομική τεχνική των Μινωιτών.Από εκεί, μπορεί να περάσει στους αρχαϊκούς χρόνους και να θαυμάσει τη μαθηματική και κατασκευαστική σοφία που με το Ευπαλίνειο όρυγμα,υδροδότησε τη Σάμο ή έκανε πλούσια την Κόρινθο με τη Δίολκο, για να φτάσει στους κλασικούς χρόνους και να θαυμάσει μια πρόταση για το πώς ήταν και πώς λειτουργούσε ένα εργοτάξιο στην κατασκευή του Παρθενώνα, να μελετήσει την ύπαρξη ή την απουσία πολεοδομικού σχεδίου στην ανάπτυξη πόλεων όπως η Αθήνα και ο Πειραιάς και να θαυμάσει τις πρώτες προσπάθειες κατασκευής μεγάλων υδατοδεξαμενών.
Στον δεύτερο όροφο, μαθαίνει τον τρόπο λειτουργίας του μηχανισμού των Αντικυθήρων αλλά και όλη την ιστορία από την ανακάλυψη μέχρι την ανακατασκευή του, γνωρίζει αστρονομικά όργανααλλά και μηχανές μέτρησης χρόνου και αποστάσεων, από την απλή κλεψύδραμέχρι το πολυπλοκότερο υδραυλικό ωρολόγιο του Κτησίβιου. Το ενδιαφέρον των μαθητών/τριών κερδίζουν οι αυτόματες Πύλες του Ναού, η βαδίζουσα Θεραπαινίδα σε σχέδια των Ήρωνα και Φίλωνα αλλά και ο κερματοδέκτης, η αντλία του Κτησίβιου, η αιολόσφαιρα.
Τέλος, μια σύντομη παρουσίαση της τεχνολογίας του αρχαίου θεάτρου, του μηχανισμού εκκίνησης των δρομέων – της περίφημης ύσπληγας – και της χύτευσης μπρούτζινων αγαλμάτων με τη μέθοδο του χαμένου κεριού κλείνουν το συναρπαστικό ταξίδι στην Ηρακλειδών.
Από τα μεγάλα και εντυπωσιακά έργα των Μυκηναίων, μέχρι τον βυζαντινό αστρολάβο, οι μαθητές/τριες ταξίδεψαν 28 και πλέον αιώνες ιστορίας, γνώσης, πολιτισμού, ανθρώπινων δεξιοτήτων, σε όλο τον κόσμο της γεωγραφικής εξάπλωσης του ελληνισμού, προσπάθησαν να εξηγήσουν τη λειτουργία κάθε εκθέματος-μακέτας, πήραν απαντήσεις στα θέματα που οι ίδιοι έθεσαν στην επιστήμονα-ξεναγό, ανακάλυψαν την εφαρμογή των γνώσεων που ήδη έχουν σε έργα απλά, καθημερινά αλλά και πολύπλοκα, απαιτητικά της αρχαιότητας, τα οποία είναι η βάση για ένα πλήθος τεχνολογικών επιτευγμάτων που αφορούν το δικό μας σήμερα.
Την επόμενη και τελευταία μέρα του λογοτεχνικού περίπατου επισκεφτήκαμε την πλατεία της Δεξαμενής όπου βρισκόταν το φιλολογικό καφενείο στο οποίο σύχναζε ο Παπαδιαμάντης και έγραφε πολλά από τα διηγήματά του. Εκεί οι μαθητές αναπαρέστησαν τη σκηνή της μοναδικής φωτογράφησής του από τον φίλο του λογοτέχνη Παύλο Νιρβάνα. Οι λογοτεχνικές αυτές διαδρομές στην πόλη και τον κόσμο του μεγάλου αυτού λογοτέχνη ανέδειξαν με μοναδικό τρόπο, βιωματικά, την αληθινή μαγεία του.
Ολοκληρώνοντας τις δράσεις μας, οι μαθητές/τριες επισκέφτηκαν την έκθεση :«Το Έπος της Ανατολής στη φαντασία των Ελλήνων. Η Μικρασιατική Καταστροφή στη λογοτεχνία του Μεσοπολέμου»,που διοργανώνει η Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών και ήρθαν σε επαφή με την καταλυτική επίδραση της Μικρασιατικής Καταστροφής και της προσφυγιάς στους λογοτέχνες που βίωσαν τα γεγονότα, καθορίζοντας την ψυχή και το πνεύμα τους, όπως ο Στράτης Μυριβήλης, ο Ηλίας Βενέζης, ο Στρατής Δούκας, ο Γιώργος Θεοτοκάς, ο Γιώργος Σεφέρης, η Τατιάνα Σταύρου, στη γενιά που ωρίμασε στα χρόνια του Μεσοπολέμου, με επίκεντρο τους εκπροσώπους της λεγόμενης Αιολικής αιγαιοπελαγίτικης σχολής της Γενιάς του ’30.
Η έκθεση είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους μαθητές/τριες γιατί, όπως μας επισήμανε στη ξενάγηση η επιμελήτρια της έκθεσης Ναταλία Βογκέικωφ-Brogan, διευθύντρια των Αρχείων της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών, η πρωτοτυπία και μοναδικότητά της έγκειται στο γεγονός ότι για πρώτη φορά μια έκθεση δείχνει και το «Έπος του Άλλου», τον ποικιλόμορφο λογοτεχνικό απόηχο στην Τουρκία μιας ιστορικής εμπειρίας που σημάδεψε τις δύο χώρες και αποτυπώθηκε τόσο διαφορετικά, αλλά με έναν κοινό όρο: «Οι Έλληνες δεν έβλεπαν τη Μικρασιατική Καταστροφή ως ήττα, αλλά σαν έπος. Για τους Τούρκους ήταν νίκη, θρίαμβος, έπος».
Οι μαθητές/τριες είχαν την ευκαιρία να μάθουν για τη μικρασιατική καταστροφή μέσα από τα έργα όσων λογοτεχνών την βίωσαν, αλλά και να δουν τα προσωπικά τους αντικείμενα και επιστολές που ανήκουν στο πλούσιο αρχείο της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών. Η έκθεση χωρισμένη σε τέσσερις θεματικές ενότητες, με μια εντυπωσιακή σκηνογραφία, με αφήγηση που «δένει» τα κείμενα με το υλικό, έδωσε τη δυνατότητα στους μαθητές να έρθουν σε επαφή με δυσεύρετες πρώτες εκδόσεις, ημερολόγια, αλληλογραφία, εφημερίδες, φωτογραφίες και χειρόγραφα, καθώς περιλαμβάνει περισσότερα από 200 εκθέματα, πολλά σπάνια και άγνωστα, που προέρχονται κυρίως από τα αρχεία τεσσάρων δημιουργών (Μυριβήλη, Βενέζη, Θεοτοκά και Σεφέρη) αλλά και από τους απογόνους των πρωταγωνιστών της έκθεσης.
Η έκθεση κινείται γύρω από τέσσερις θεματικούς άξονες. Ο πρώτος αφορά σε μυθιστορήματα που γράφτηκαν αμέσως μετά την Μικρασιατική Καταστροφή, αντλώντας έμπνευση είτε από τα χαρακώματα του Μεγάλου Πολέμου (Η ζωή εν τάφω του Στράτη Μυριβήλη), είτε από ιστορίες αιχμαλωσιών μετά τη νίκη των Τούρκων στον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1919-1922 (Το Νούμερο 31328 του Ηλία Βενέζη). Ο δεύτερος θεματικός άξονας επικεντρώνεται στην παραγωγή της δεκαετίας του 1930, με τη δημοσίευση των πρώτων προσφυγικών μυθιστορημάτων, όπως Οι Πρώτες Ρίζες της Τατιάνας Σταύρου (1936) και η Γαλήνη του Ηλία Βενέζη (1939), ή έργων σε ποιητικό λόγο, όπως το Μυθιστόρημα του Γιώργου Σεφέρη (1935).
Η λογοτεχνική παραγωγή της δεκαετίας του 1940, ο τρίτος θεματικός άξονας της έκθεσης, στρέφεται σε ένα είδος μαγικού ρεαλισμού κατεχόμενου από νοσταλγία για τον χαμένο παράδεισο της Ανατολής. Το χρονικό μιας πολιτείας (1938) του Παντελή Πρεβελάκη, ο Λεωνής (1940) του Θεοτοκά, η Αιολική γη (1943) του Βενέζη και η Παναγιά η Γοργόνα (1949) του Μυριβήλη, όλα γραμμένα τις παραμονές ή κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, θα κλείσουν το πρώτο κεφάλαιο της Μικρασιατικής Καταστροφής στην ιστορία της ελληνικής λογοτεχνίας.
Η έκθεση ολοκληρώνεται με τον τέταρτο και τελευταίο άξονα της αφήγησης, το Έπος του Άλλου, που εστιάζει στο αποτύπωμα που άφησε ο ελληνοτουρκικός πόλεμος (1919-1922) στην τουρκική λογοτεχνία του Μεσοπολέμου, ιδίως στα έργα συγγραφέων, όπως η Χαλιντέ Εντίπ (Αντιβάρ), υπέρμαχη του «Πολέμου της Ανεξαρτησίας» στο πλευρό του Μουσταφά Κεμάλ, και ο πολιτικός, συγγραφέας Γιακούπ Καντρί Καραοσμάνογλου.
Τέλος, μια ομάδα μαθητριών διάβασαν αποσπάσματα από τα εμβληματικά έργα των λογοτεχνών της έκθεσης μπροστά από τις προθήκες των αντικείμενων της έκθεσης, αναβιώνοντας τις ευτυχισμένες μέρες πριν τη μικρασιατική καταστροφή, την τραγωδία του ξεριζωμού, αλλά και την προσφυγιά.
Στους δρόμους, στα στενά, στα σοκάκια, στις πλατείες της Αθήνας περπάτησαν οι μαθητές και οι μαθήτριες παρέα με τη Λογοτεχνία, την Κοινωνιολογία, το Θέατρο, τη Φιλοσοφία, τα Μαθηματικά, με κάθε επιστήμη και γνώση, βιώνοντας την ουσία τους, δρώντας και αλληλοεπιδρώντας μαζί τους. Έφθασαν στο Λιτόχωρο αναγνωρίζοντας ουσιαστικά την αξία της εκπόνησης σχολικών προγραμμάτων, καθώς είδαν πως μέσα από αυτά ανοίγονται άλλοι ορίζοντες, πιο βιωματικοί, πιο δημιουργικοί, που μπορούν να συντροφεύουν τις εκδρομές τους.
